Credit: ... Copyright: Hubrecht Institute 16 februari 2026 Nieuwe techniek onthult succesfactoren van het griepvirus Terug naar nieuws Voor het eerst hebben wetenschappers het griepvirus live kunnen bekijken terwijl het menselijke luchtwegcellen infecteert. Ze ontwikkelden een nieuwe techniek die het genetische virusmateriaal laat oplichten onder de microscoop. Door het virus tijdens alle fasen van zijn levenscyclus te volgen, ontdekten de onderzoekers dat slechts een klein deel van de griepinfecties succesvol is. Dit komt vooral door fouten bij het uitlezen van genetisch materiaal van het virus. De nieuwe technologie kan gebruikt worden om onbeantwoorde vragen over de levenscyclus van het griepvirus te beantwoorden. Dit kan helpen bij de ontwikkeling van betere antivirale geneesmiddelen en de voorbereiding op toekomstige epidemieën. Deze studie van de Tanenbaum groep is gepubliceerd in Cell Systems. Vorige week heeft het RIVM het begin van een griepepidemie aangekondigd. Dit is niet ongebruikelijk: op het noordelijke halfrond, waaronder Nederland, piekt het aantal griepgevallen jaarlijks tussen december en april. Het merendeel van deze seizoensgriepgevallen wordt veroorzaakt door het influenza A-virus (IAV). Dit virus infecteert cellen in de luchtwegen en veroorzaakt symptomen zoals koorts, verkoudheid, hoofdpijn, spierpijn, keelpijn, hoesten en vermoeidheid. Hoewel griepinfecties meestal mild of zelfs asymptomatisch zijn, kunnen ze ernstiger of zelfs dodelijk zijn voor mensen in risicogroepen, waaronder ouderen, jonge kinderen en mensen met onderliggende aandoeningen. Om ernstige griepinfecties beter te kunnen begrijpen en aan te pakken, is het nodig dat wetenschappers begrijpen wat het virus met onze cellen doet. Niet alle infecties zijn hetzelfde Tientallen jaren van onderzoek hebben geleid tot een klassiek model van de levenscyclus van IAV dat redelijk goed wordt begrepen. “Een virus kan zich niet zelfstandig voortplanten, omdat het niet veel meer is dan een pakketje genetisch materiaal en een paar eiwitten,” legt Huib Rabouw uit, een van de hoofdonderzoekers van de studie. “Het heeft daarom de cellen van zijn gastheer nodig, in dit geval cellen uit de luchtwegen van de mens, om nieuwe kopieën van zichzelf te maken. Het IAV doet dit door de gastheercel binnen te dringen en zijn genetisch materiaal genaamd RNA vrij te geven. Dit virale RNA wordt vervolgens uitgelezen om nieuwe virale componenten te maken. Zodra dit is gebeurd, verzamelen de componenten zich aan de rand van de gastheercel om nieuwe virale deeltjes te vormen, die de cel in grote aantallen verlaten om meer gastheercellen te infecteren.” Recent onderzoek laat echter zien dat infecties van cel tot cel sterk kunnen verschillen. “Het ene virusdeeltje kan zeer succesvol zijn in het infecteren van gastheercellen, terwijl het andere dat niet is,” zegt Janin Schokolowski, een andere hoofdonderzoeker. “Ook de reactie van de gastheercel op de infectie kan variëren. Deze variatie is belangrijk, omdat ze uiteindelijk de ernst van de infectie beïnvloedt.” Het bestuderen van deze heterogeniteit was vroeger erg moeilijk, omdat het onmogelijk was om een influenza-infectie op het niveau van een enkele cel te visualiseren terwijl ze zich voordoet. De onderzoekers van de Tanenbaum groep hebben nu VISUN ontwikkeld, een techniek die precies dat wél kan. Influenza aan het werk zien “VISUN werkt door een fluorescerend ‘vlaggetje’ aan elk individuele pakketje viraal genetisch materiaal vast te maken,” zegt Micha Müller, de derde hoofdonderzoeker van de studie. “Hierdoor kunnen we ze onder de microscoop zien als heldere fluorescerende vlekjes en hun beweging door de gastheercel volgen, vanaf het moment dat ze de cel binnendringen door alle verschillende stadia van de influenza-infectie heen.” De onderzoekers werkten samen met de Clevers groep om influenza-infecties te bestuderen in organoïden van de menselijke luchtwegen, miniatuur-luchtwegen in een kweekschaaltje. “Hierdoor konden we IAV in zijn natuurlijke gastheercellen bestuderen,” legt Müller uit. Slechts enkelen zijn succesvol Met behulp van VISUN konden de wetenschappers voor het eerst de volledige levenscyclus van het IAV observeren. Ze merkten een grote variatie tussen infecties op. “Sommige infecties ontwikkelden langzaam, anderen snel,” zegt Rabouw. “Ook kwamen de meeste infecties op een bepaald moment tot stilstand. Slecht een kleine minderheid voltooide met succes alle infectiestappen.” Door de fluorescerende vlekjes in de loop van de tijd zorgvuldig te analyseren, konden de onderzoekers precies vaststellen waar de mislukte infecties fout gingen. “Het grootste knelpunt was de virale transcriptie. Dit is het moment waarop het virale genetische materiaal in de gastheercel wordt uitgelezen. We ontdekten dat de kans op een succesvolle infectie sterk afneemt wanneer dit in vroege stadia van de infectie misgaat,” legt Schokolowski uit. Een enkel influenzavirus gaat een gastheercel binnen, gevisualiseerd met VISUN. De felle vlekjes zijn individuele pakketjes viraal genetisch materiaal die fluorescerend gelabeld zijn en zich verspreiden door de gastheercel. Credit: Janin Schokolowski. Copyright: Hubrecht Instituut. Het blootleggen van de zwakke plekken in de virale levenscyclus zal helpen bij de ontwikkeling van nieuwe antivirale geneesmiddelen en de optimalisatie van bestaande geneesmiddelen. Dergelijke geneesmiddelen worden soms toegediend bij zeer ernstige griepgevallen, bijvoorbeeld bij patiënten met een zwak immuunsysteem. Toekomstige bedreigingen voorspellen Het team werkte samen met de groep van Ron Fouchier van het Erasmus MC, die toegang heeft tot een breed scala aan circulerende influenzavarianten, en bevestigde dat VISUN gebruikt kan worden om elke influenzavariant te analyseren. “We hebben zelfs een virus onderzocht dat rechtstreeks bij een patiënt was geïsoleerd,” zegt Müller. “Dit betekent dat we niet alleen influenzavirussen kunnen bestuderen die geoptimaliseerd zijn voor het laboratorium, maar ook klinisch belangrijke varianten. Als we verschillende varianten kunnen vergelijken, kunnen we mogelijk ontdekken waarom sommige varianten ernstiger zijn dan anderen. Dit zou kunnen helpen bij het voorspellen van gevaren van toekomstige influenzavarianten en bij het voorbereiden voor epidemieën,” concludeert Müller. Publicatie Live-cell single-vRNP imaging identifies viral gene expression signatures that shape influenza infection heterogeneity. Huib H. Rabouw*, Janin Schokolowski*, Micha Müller*, Matthijs J.D. Baars, Antonella F.M. Dost, Theo M. Bestebroer, Jakob Püschel, Hans Clevers, Ron A.M. Fouchier en Marvin E. Tanenbaum. Cell Systems, 2026. * Auteurs hebben in gelijke mate bijgedragen Marvin Tanenbaum is groepsleider bij het Hubrecht Institute, hoogleraar Genexpressiedynamiek aan de TU Delft en Investigator bij Oncode Institute.
