9 december

FEBS Letters – speciale editie over “Herprogrammering van stamcellen”

Terug naar nieuws

Catherine Robin, groepsleider bij het Hubrecht Institute, werd onlangs door FEBS Letters uitgenodigd als hoofdredacteur van een speciale editie over de “Herprogrammering van stamcellen”. Deze speciale uitgave combineert een verzameling originele wetenschappelijke artikelen en reviews geschreven door geselecteerde internationale experts. Ze bespraken de meest opwindende recente ontwikkelingen in het veld, gericht op hematopoietische en neurale (stam)cel-productie/herprogrammering in vitro. Dit Special Issue werpt licht op de voor- en nadelen, moeilijkheden en hoop op het gebied van herprogrammering van cellen.

Herprogrammering maakt het mogelijk om het lot van een cel in een ander lot te veranderen. Het lot van de cellen en hun differentiatieprogramma werden lang als onuitwisbaar beschouwd, beginnend bij of zelfs vóór de start ervan. Technologieën zoals somatische celkernenoverdracht (SCNT), geïnduceerde pluripotente stamcellen (iPSC’s) en directe cel-herprogrammering toonden echter aan dat het lot van een terminaal gedifferentieerde cel kan worden veranderd.

De opwinding over herprogrammering van (stam)cellen is deels te wijten aan de potentiële onbeperkte toegang tot vrijwel elk celtype voor therapeutisch gebruik. Deze cellen kunnen cellen vervangen die verloren zijn gegaan door ziekten of verwondingen, via transplantatie of transfusie, direct of na modificatie (zoals gencorrectie, gentoevoeging of introductie van therapeutische moleculen en meer). Het gebruik van patiënt-specifieke lichaamscellen afgeleid van hun eigen iPSC’s of van HLA-compatibele iPSC’s zou de huidige nadelen van orgaantransplantatie overwinnen, zoals transplantaat versus gastheerziekte, de noodzaak van immunosuppressieve behandeling en door cellen overgedragen ziekten. De mogelijkheid om lichaamseigen cellen in vivo (in het lichaam) te herprogrammeren, direct op de plek van weefselschade, zou een oplossing kunnen zijn voor het vinden van compatibele donorcellen, weefsels en/of organen. Veilig therapeutisch gebruik van hergeprogrammeerde cellen wordt momenteel geëvalueerd in preklinische studies vanwege het risico op tumorvorming (bijvoorbeeld vanwege het gebruik van proto-oncogenen als herprogrammeerfactoren, insertiemutagenese, ongecontroleerde celproliferatie en aanwezigheid van resterende iPS-achtige cellen).

Naast het therapeutische potentieel biedt de herprogrammering van cellen ook de mogelijkheid om te screenen op effectieve geneesmiddelen, modellen te maken met cellen van de patiënt om ziektemechanismen te bestuderen, gentherapie uit te voeren en om veroudering versus verjonging te bestuderen (omdat de meeste verouderingskenmerken van de cel worden gewist tijdens herprogrammering).

De speciale uitgave van FEBS Letters behandelt belangrijke aspecten van het basale onderzoek dat is uitgevoerd om hematopoietische en neurale (stam) cellen in vitro te maken en te herprogrammeren, om de mechanismen van de herprogrammering van cellen beter te begrijpen en om de factoren te identificeren die de efficiëntie van dit proces beperken. Andere aspecten worden ook besproken, zoals de klinische vertaling van hergeprogrammeerde cellen in celvervangingstherapie, de noodzaak van gestandaardiseerde en reproduceerbare protocollen en procedures, de economische haalbaarheid van grootschalige faciliteiten voor stamcelproductie en de noodzaak van sterke partnerschappen tussen de academische wereld en de biotech/farmaceutische industrie om basaal onderzoek het beste te kunnen koppelen aan de kliniek. De toekomstige onderzoeksrichtingen en obstakels worden ook in perspectief geplaatst.

 

Special Issue
FEBS Letters – Special Issue: Neural and Hematopoietic stem cell reprogramming
2019 Dec; Volume 593, Issue 23, 3239-3392.

Editorial
Stem cell reprogramming: blood, neurons, and beyond (PDF). Catherine Robin#, Thierry Jaffredo and Holm Zaehres. FEBS Lett. 2019 Dec; Volume 593, Issue 23, 3241-3243. https://febs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/1873-3468.13660
#Corresponding author.

 

 

Catherine Robin is groepsleider bij het Hubrecht Institute en heeft ook een aanstelling bij het UMC Utrecht.